Cell culture, Knowledge Center, Laboratory Quality Control
Mycoplasma Contamination คืออะไร? วิธีป้องกันและตรวจสอบการปนเปื้อนใน Cell Culture
Mycoplasma Contamination คืออะไร? วิธีป้องกันและตรวจสอบการปนเปื้อนใน Cell Culture
บทนำ
การเพาะเลี้ยงเซลล์ (Cell Culture) เป็นเทคนิคพื้นฐานที่ใช้ในงานวิจัยด้านชีววิทยา การแพทย์ เภสัชศาสตร์ และเทคโนโลยีชีวภาพ อย่างไรก็ตาม หนึ่งในปัญหาที่สร้างความเสียหายต่อผลการทดลองมากที่สุดคือ Mycoplasma Contamination หรือการปนเปื้อนของเชื้อไมโคพลาสมา
Mycoplasma สามารถเปลี่ยนแปลงการเจริญเติบโตของเซลล์ การแสดงออกของยีน การตอบสนองต่อยา และผลการทดลองโดยที่ผู้วิจัยอาจไม่สังเกตเห็น เนื่องจากเชื้อนี้ไม่ทำให้ Culture Medium ขุ่นเหมือนการปนเปื้อนของแบคทีเรียทั่วไป
Mycoplasma คืออะไร
Mycoplasma เป็นแบคทีเรียขนาดเล็กมาก ไม่มีผนังเซลล์ (Cell Wall) จึงมีความทนทานต่อยาปฏิชีวนะบางชนิด และสามารถผ่านไส้กรองขนาด 0.22 ไมครอนได้ในบางกรณี
ด้วยขนาดเพียงประมาณ 0.2–0.3 ไมโครเมตร ทำให้การตรวจพบด้วยกล้องจุลทรรศน์ทั่วไปทำได้ยาก
ทำไม Mycoplasma จึงเป็นปัญหาใน Cell Culture
แม้เซลล์จะยังดูเจริญเติบโตได้ตามปกติ แต่ Mycoplasma สามารถส่งผลต่อ
- อัตราการแบ่งตัวของเซลล์
- การสร้างโปรตีน
- Gene Expression
- Cell Signaling
- Metabolism
- การตอบสนองต่อยา
- การสร้างแอนติบอดี
- ผลการทดลองด้าน Molecular Biology
ผลลัพธ์คือข้อมูลที่ได้อาจคลาดเคลื่อนโดยไม่ทราบสาเหตุ
แหล่งที่มาของการปนเปื้อน
การปนเปื้อนของ Mycoplasma มักเกิดจาก
- Cell Line ที่ปนเปื้อนตั้งแต่ต้น
- ผู้ปฏิบัติงาน
- การใช้ Pipette หรืออุปกรณ์ร่วมกัน
- Biosafety Cabinet ที่ทำความสะอาดไม่เพียงพอ
- รีเอเจนต์หรือ Serum ที่ปนเปื้อน
วิธีสังเกตการปนเปื้อน
Mycoplasma มักไม่ทำให้ Medium ขุ่น แต่สามารถสังเกตได้จาก
- เซลล์โตช้าลง
- รูปร่างเซลล์เปลี่ยน
- pH เปลี่ยนผิดปกติ
- Cell Viability ลดลง
- ผลการทดลองทำซ้ำไม่ได้
อย่างไรก็ตาม อาการเหล่านี้ไม่จำเพาะ จึงควรยืนยันด้วยการตรวจเฉพาะ
วิธีตรวจหา Mycoplasma
1. PCR-Based Detection
เป็นวิธีที่ได้รับความนิยมสูง
ข้อดี
- รวดเร็ว
- ความไวสูง
- ตรวจได้หลายสายพันธุ์
เหมาะสำหรับการตรวจคุณภาพ Cell Culture เป็นประจำ
2. DNA Fluorescent Staining
ใช้สารย้อม เช่น DAPI หรือ Hoechst เพื่อดู DNA ของ Mycoplasma ภายใต้กล้อง Fluorescence
เหมาะสำหรับการคัดกรองเบื้องต้น
3. Culture Method
นำตัวอย่างไปเพาะเชื้อบนอาหารเลี้ยงเชื้อเฉพาะ
แม่นยำแต่ใช้เวลานานหลายสัปดาห์
4. ELISA และ Enzymatic Assays
ใช้ตรวจผลิตภัณฑ์จาก Mycoplasma หรือเอนไซม์เฉพาะ
นิยมในงานควบคุมคุณภาพบางประเภท
วิธีป้องกัน
เพื่อป้องกันการปนเปื้อน ควรปฏิบัติดังนี้
- ทำงานใน Biosafety Cabinet ที่ผ่านการรับรอง
- ใช้รีเอเจนต์ปลอดเชื้อ
- แบ่งใช้สารละลายเป็น Aliquot
- ไม่ใช้ Cell Line ที่ไม่ทราบแหล่งที่มา
- ตรวจ Mycoplasma เป็นประจำทุก 1–3 เดือน
- กักกัน Cell Line ใหม่ก่อนนำเข้าใช้งาน
หากพบการปนเปื้อนควรทำอย่างไร
หากยืนยันว่ามี Mycoplasma ควร
- แยก Cell Line ออกจากห้องเพาะเลี้ยง
- ทำลาย Cell Line หากไม่มีความจำเป็นต้องเก็บรักษา
- ทำความสะอาด Biosafety Cabinet
- เปลี่ยนรีเอเจนต์ที่อาจปนเปื้อน
- ตรวจสอบ Cell Line อื่นที่ใช้งานร่วมกัน
คำถามที่พบบ่อย (FAQ)
Mycoplasma มองเห็นด้วยตาเปล่าหรือไม่?
ไม่ได้ เนื่องจากเชื้อมีขนาดเล็กมากและไม่ทำให้ Medium ขุ่นเหมือนแบคทีเรียทั่วไป
ควรตรวจ Mycoplasma บ่อยแค่ไหน?
แนะนำทุก 1–3 เดือน หรือทุกครั้งก่อนเริ่มโครงการวิจัยสำคัญ
ยาปฏิชีวนะสามารถป้องกัน Mycoplasma ได้หรือไม่?
ไม่ทั้งหมด เนื่องจาก Mycoplasma ไม่มีผนังเซลล์ จึงไม่ตอบสนองต่อยาปฏิชีวนะหลายชนิดที่ใช้กับแบคทีเรียทั่วไป
สรุป
Mycoplasma Contamination เป็นหนึ่งในสาเหตุสำคัญที่ทำให้ผลการทดลองด้าน Cell Culture ขาดความน่าเชื่อถือ การตรวจสอบคุณภาพ Cell Line อย่างสม่ำเสมอ การใช้รีเอเจนต์มาตรฐาน และการปฏิบัติตามหลักการทำงานปลอดเชื้อ จะช่วยลดความเสี่ยงและเพิ่มความสามารถในการทำซ้ำของงานวิจัย
References
- Freshney RI. Culture of Animal Cells: A Manual of Basic Technique and Specialized Applications.
- ATCC. Guidelines for Cell Culture Quality Control.
- USP <63> Mycoplasma Tests.
- European Pharmacopoeia 2.6.7 Mycoplasmas.
Internal Links
- Cell Culture คืออะไร
- DMEM Medium Guide
- Fetal Bovine Serum (FBS)
- PBS Guide
- Trypsin Guide
- Biosafety Cabinet Guide
- CO₂ Incubator Guide
Call to Action
Prostar Biomed จัดจำหน่ายชุดตรวจ Mycoplasma Detection Kits, รีเอเจนต์สำหรับงาน Cell Culture และผลิตภัณฑ์ด้าน Molecular Biology จากผู้ผลิตชั้นนำ พร้อมให้คำปรึกษาในการเลือกวิธีตรวจที่เหมาะสมกับงานวิจัยของคุณ
