Cell culture, Knowledge Center, Laboratory Equipment
Biosafety Cabinet (BSC) คืออะไร? คู่มือการเลือกและใช้งานตู้ชีวนิรภัยสำหรับห้องปฏิบัติการ
Jul
Biosafety Cabinet (BSC) คืออะไร? คู่มือการเลือกและใช้งานตู้ชีวนิรภัยสำหรับห้องปฏิบัติการ
บทนำ
การปนเปื้อนของตัวอย่างและการสัมผัสเชื้อชีวภาพเป็นความเสี่ยงสำคัญในห้องปฏิบัติการวิจัย ไม่ว่าจะเป็นงานเพาะเลี้ยงเซลล์ (Cell Culture) งานจุลชีววิทยา (Microbiology) หรืองานชีววิทยาโมเลกุล (Molecular Biology) การเลือกใช้อุปกรณ์ที่เหมาะสมจึงเป็นปัจจัยสำคัญต่อความปลอดภัยของผู้ปฏิบัติงานและคุณภาพของผลการทดลอง
หนึ่งในอุปกรณ์ที่มีบทบาทสำคัญที่สุดคือ Biosafety Cabinet (BSC) หรือ ตู้ชีวนิรภัย ซึ่งได้รับการออกแบบเพื่อป้องกันทั้งผู้ใช้งาน ตัวอย่าง และสิ่งแวดล้อมจากการปนเปื้อนของสารชีวภาพ
Biosafety Cabinet คืออะไร
Biosafety Cabinet คือ ตู้ปฏิบัติการที่ใช้ระบบกรองอากาศผ่าน HEPA Filter และควบคุมทิศทางการไหลของอากาศ เพื่อป้องกันการแพร่กระจายของละอองชีวภาพ (Bioaerosol)
BSC ถูกใช้อย่างแพร่หลายใน
- Cell Culture Laboratory
- Clinical Laboratory
- Biotechnology Laboratory
- Pharmaceutical Research
- Vaccine Development
- Stem Cell Research
หลักการทำงานของ Biosafety Cabinet
BSC ทำงานโดยดูดอากาศเข้าสู่ตู้ ผ่านระบบกรอง HEPA Filter ซึ่งสามารถกรองอนุภาคขนาด 0.3 ไมครอนได้อย่างมีประสิทธิภาพสูงถึง 99.97%
อากาศสะอาดจะไหลผ่านพื้นที่ทำงานแบบ Laminar Flow ช่วยลดการปนเปื้อนของตัวอย่าง ขณะเดียวกันอากาศที่ออกจากตู้จะถูกกรองอีกครั้งก่อนปล่อยออกสู่ภายนอก
ประเภทของ Biosafety Cabinet
Class I
ให้การป้องกันผู้ปฏิบัติงานและสิ่งแวดล้อม แต่ไม่ป้องกันตัวอย่างจากการปนเปื้อน เหมาะสำหรับงานที่ไม่ต้องการสภาพปลอดเชื้อสูง
Class II
เป็นประเภทที่ใช้มากที่สุดในงาน Cell Culture เพราะป้องกันได้ทั้ง
- ผู้ปฏิบัติงาน
- ตัวอย่าง
- สิ่งแวดล้อม
Class II ยังแบ่งย่อยเป็น A1, A2, B1 และ B2 โดย Class II Type A2 เป็นรุ่นที่พบได้บ่อยในห้องปฏิบัติการวิจัย
Class III
เป็นตู้ระบบปิด (Glove Box) สำหรับทำงานกับเชื้อที่มีความเสี่ยงสูง เช่น เชื้อในระดับ Biosafety Level 4 (BSL-4)
Biosafety Cabinet กับ Laminar Flow Cabinet ต่างกันอย่างไร
หลายคนมักสับสนระหว่าง Biosafety Cabinet และ Laminar Flow Cabinet
| คุณสมบัติ | Biosafety Cabinet | Laminar Flow Cabinet |
|---|---|---|
| ป้องกันผู้ใช้งาน | ✅ | ❌ |
| ป้องกันตัวอย่าง | ✅ | ✅ |
| ป้องกันสิ่งแวดล้อม | ✅ | ❌ |
| ใช้งานกับเชื้อชีวภาพ | ✅ | ❌ |
ดังนั้น หากทำงานกับเซลล์หรือเชื้อชีวภาพ ควรเลือกใช้ Biosafety Cabinet แทน Laminar Flow Cabinet
วิธีใช้งานที่ถูกต้อง
เพื่อให้ตู้ทำงานได้อย่างมีประสิทธิภาพ ควรปฏิบัติดังนี้
- เปิดตู้ล่วงหน้าอย่างน้อย 10–15 นาที
- เช็ดพื้นผิวด้วย 70% Ethanol ก่อนและหลังใช้งาน
- จัดวางอุปกรณ์ให้เป็นระเบียบ ไม่กีดขวางการไหลของอากาศ
- ลดการเคลื่อนไหวของมืออย่างรวดเร็ว
- หลีกเลี่ยงการเปิดปิดกระจกหน้าต่างระหว่างทำงาน
การบำรุงรักษา
เพื่อรักษาประสิทธิภาพของ BSC ควร
- เปลี่ยน HEPA Filter ตามรอบที่ผู้ผลิตกำหนด
- ตรวจสอบความเร็วลมเป็นประจำ
- สอบเทียบ (Certification) อย่างน้อยปีละ 1 ครั้ง
- ทำความสะอาดพื้นผิวทุกครั้งหลังใช้งาน
ข้อผิดพลาดที่พบบ่อย
- เปิดพัดลมไม่ถึงเวลาที่กำหนดก่อนเริ่มงาน
- วางอุปกรณ์บังช่องลม
- ใช้เปลวไฟภายในตู้
- ทำงานพร้อมกันหลายคนในตู้เดียว
- ไม่ตรวจสอบการรับรองประจำปี
คำถามที่พบบ่อย (FAQ)
จำเป็นต้องเปิด UV ทุกครั้งหรือไม่?
ไม่จำเป็น การทำความสะอาดด้วย 70% Ethanol และการเปิดระบบกรองอากาศอย่างถูกต้องเพียงพอสำหรับการใช้งานส่วนใหญ่ หากใช้ UV ควรเป็นไปตามแนวทางของผู้ผลิตและข้อกำหนดด้านความปลอดภัย
HEPA Filter ต้องเปลี่ยนเมื่อใด?
ขึ้นอยู่กับการใช้งานและผลการทดสอบประสิทธิภาพ โดยทั่วไปจะประเมินระหว่างการรับรองประจำปี ไม่ควรเปลี่ยนตามระยะเวลาเพียงอย่างเดียว
สามารถใช้ Laminar Flow Cabinet แทน BSC ได้หรือไม่?
ไม่ควร หากทำงานกับตัวอย่างที่อาจก่อให้เกิดละอองชีวภาพ เพราะ Laminar Flow Cabinet ไม่ได้ออกแบบมาเพื่อปกป้องผู้ปฏิบัติงาน
สรุป
Biosafety Cabinet เป็นอุปกรณ์สำคัญที่ช่วยลดความเสี่ยงของการปนเปื้อนและเพิ่มความปลอดภัยในการทำงานกับเซลล์และตัวอย่างชีวภาพ การเลือกประเภทของ BSC ให้เหมาะสม การใช้งานอย่างถูกต้อง และการบำรุงรักษาตามมาตรฐาน จะช่วยยกระดับคุณภาพของงานวิจัยและลดความเสี่ยงต่อผู้ปฏิบัติงาน
References
- CDC. Biosafety in Microbiological and Biomedical Laboratories (BMBL), 6th Edition.
- World Health Organization. Laboratory Biosafety Manual, 4th Edition.
- NSF/ANSI 49 – Biosafety Cabinetry: Design, Construction, Performance, and Field Certification.
- ISO 14644 – Cleanrooms and Associated Controlled Environments.
Internal Links
เชื่อมโยงไปยังบทความ
- Cell Culture คืออะไร
- CO₂ Incubator คืออะไร
- DMEM Medium คืออะไร
- Fetal Bovine Serum (FBS)
- PBS คืออะไร
- Trypsin คืออะไร
- Mycoplasma Contamination คืออะไร
Call to Action
Prostar Biomed ให้บริการจัดหารีเอเจนต์และโซลูชันสำหรับงาน Cell Culture, Molecular Biology และ Life Science Research จากผู้ผลิตชั้นนำระดับโลก พร้อมทีมผู้เชี่ยวชาญที่พร้อมให้คำแนะนำด้านการเลือกผลิตภัณฑ์และการพัฒนาห้องปฏิบัติการให้ได้มาตรฐาน
